काठमाडाैं, ३० कार्तिक । आज गुरु नानक जयन्ती, जसलाई गुरुपुरब वा प्रकाश उत्सव पनि भनिन्छ, शिख धर्मका संस्थापक तथा प्रथम गुरु, गुरु नानक देवजीको जन्मजयन्तीको अवसरमा मनाइने शिख धर्मावलम्बीहरूको सबैभन्दा ठूलो र पवित्र पर्व हो । यो पर्व हरेक वर्ष कार्तिक शुक्ल पूर्णिमाको दिन मनाइन्छ ।
गुरु नानकको जन्म सन् १४६९ मा हालको पाकिस्तानमा पर्ने पञ्जाब प्रान्तको तलवन्डी, जसलाई अहिले ननकाना साहिब भनिन्छ, मा भएको थियो । तत्कालीन समाजमा व्याप्त जातीय विभेद, अन्धविश्वास, र धार्मिक कट्टरताको विरोध गर्दै उनले “एक ओंकार” (ईश्वर एक छन्) को सन्देश फैलाए । उनले मानव जीवनका लागि तीन मुख्य आधारभूत सिद्धान्त प्रतिपादन गरेका थिए । जसअनुसार ईश्वरको स्मरण र ध्यान गर्नु, इमानदारी र परिश्रमपूर्वक जीविकोपार्जन गर्नु र आफ्नो कमाइको केही हिस्सा गरिब, असहाय र समाजसँग बाँडेर खानु मुख्य सन्देश रहेका छन् ।
गुरुपुरब सुरु हुनुभन्दा दुई दिनअगाडिदेखि नै गुरुद्वाराहरूमा शिख धर्मको पवित्र ग्रन्थ ‘गुरु ग्रन्थ साहिब’ को ४८ घण्टे निरन्तर पाठ (अखण्ड पाठ) सुरु गरिन्छ । जयन्तीको अघिल्लो दिन ‘पञ्ज प्यारे’ (पाँच प्यारा शिख) को नेतृत्वमा गुरु ग्रन्थ साहिबलाई फूलले सजाइएको पालकीमा राखेर भजन-कीर्तनसहित नगर परिक्रमा गराइन्छ । यस क्रममा शिख मार्शल आर्ट ‘गत्का’को प्रदर्शन पनि गरिन्छ । र बिहान सबेरै भजन-कीर्तन गाउँदै टोल-बस्ती परिक्रमा गर्ने परम्परा छ ।
गुरु नानक जयन्तीको सबैभन्दा आकर्षक पक्ष ‘लङ्गर’ अर्थात निःशुल्क सामुदायिक भोजन हो । गुरुद्वाराहरूमा जात, धर्म, लिङ्ग वा वर्गको कुनै भेदभाव नगरी सबैलाई एउटै पङ्क्तिमा बसाएर निःशुल्क शाकाहारी भोजन (विशेषगरी कडा प्रसाद, दाल, रोटी) खुवाइन्छ । यसले समानता र सेवाभावको सन्देश दिन्छ ।
नेपालमा रहेका शिख समुदायले काठमाडौंको कुपण्डोल (गुरुद्वारा गुरु नानक सत्सङ्ग), बालाजु, वीरगञ्ज, नेपालगञ्ज, बुटवल लगायतका स्थानमा रहेका गुरुद्वाराहरूमा विशेष पूजाआजा, भजन-कीर्तन र लङ्गरको आयोजना गरी यो पर्व भव्यताका साथ मनाउँछन् । नेपाल सरकारले यस दिन शिख धर्मावलम्बी कर्मचारीहरूका लागि सार्वजनिक बिदा समेत दिने गरेको छ ।
यस पर्वले विश्वभरका मानिसहरूलाई आपसी सद्भाव, समानता, निःस्वार्थ सेवा र मानवताको मार्गमा हिँड्न प्रेरित गर्दछ ।



