मोरङ, ११ कात्तिक । गरिबीले सपना देख्न रोक्दैन, तर कहिलेकाहीँ त्यही सपनालाई पूरा गर्ने बाटोमा ठूलो पर्खाल बनेर उभिन्छ। पढेर केही बन्ने रहर बोकेका हजारौँ छोराछोरी आर्थिक अभावका कारण आफ्नो इच्छालाई मनभित्रै दबाउन बाध्य छन्। परिवारको कमजोर आर्थिक अवस्थाले उनीहरूको प्रतिभा र सम्भावनालाई ओझेलमा पारिरहेको छ। तर, कसैको जीवनमा समयमै मिल्ने सानो साथले पनि भविष्यको दिशा बदल्न सक्छ।
मकवानपुरको राक्सिराङ गाउँपालिका–८ की सीमाना चेपाङको जीवनमा यस्तै एउटा आशाको ढोका खुलेको छ। आईटी विषय पढेर आत्मनिर्भर बन्ने सपना देखेकी सीमाना आर्थिक अभावका कारण आफ्नो लक्ष्यसम्म पुग्न सक्नेमा विश्वस्त थिइनन्। छोरीलाई उच्च शिक्षा पढाएर सक्षम बनाउने रहर उनका बुबा रामकृष्ण चेपाङको पनि थियो। तर, मिर्गौला प्रत्यारोपणपछि आफ्नै स्वास्थ्यसँग संघर्ष गरिरहेका रामकृष्णका लागि छोरीको उच्च शिक्षाको खर्च जुटाउनु सहज थिएन।
चार सन्तानको भविष्यको चिन्ता र आर्थिक बाध्यताबीच उनको मनमा एउटै प्रश्न थियो—छोरीलाई पढाउने सपना कसरी पूरा गर्ने?
यही प्रश्नको जवाफ खोजिरहेका रामकृष्णले सायद सोचेका थिएनन्, कुनै दिन एउटा भेटले छोरीको भविष्यको बाटो नै बदलिदिनेछ।
नेपाली कांग्रेसका नेता डा. सुनील कुमार शर्मा पार्टीका तल्लो तहका नेता तथा कार्यकर्तासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध स्थापित गर्ने उद्देश्यले ‘ग्राउन्ड जिरो’ अभियानअन्तर्गत जिल्ला दौडाहामा थिए। मकवानपुर पुगेका बेला उनको भेट रामकृष्ण र उनकी छोरी सीमानासँग भयो। सामान्य भेटघाटबाट सुरु भएको कुराकानीमा रामकृष्णले आफ्नो पारिवारिक अवस्था र छोरीलाई आईटी पढाउन नसकेको बाध्यता सुनाए।
एउटा बाबुको मनमा गुम्सिएको पीडा सुनेपछि डा. शर्माले सीमानाको पढाइको जिम्मेवारी लिने प्रतिबद्धता जनाए। आर्थिक अभावका कारण अधुरै रहने अवस्थामा पुगेको उनको सपना अब नयाँ सम्भावनातर्फ अघि बढ्ने भएको छ।
‘डा. शर्मा काठमाडौंलबाट मकवानपुर आउनुभएको रहेछ। उहाँलाई भेट्ने मेरो धेरै पहिलेदेखिको इच्छा थियो। भगवान्ले आज भेट्ने मौका जुराइदिनुभयो,’ रामकृष्णले भावुक हुँदै भने, ‘म गरिब परिवारको मान्छे हुँ। छोरीलाई आईटी पढाउने अवस्था थिएन। उहाँले छोरी पढाउने जिम्मा लिइदिनुभयो।’
रामकृष्णका लागि यो एउटा शैक्षिक अवसरको खबर मात्रै थिएन। आफ्नै स्वास्थ्य, परिवारको जिम्मेवारी र आर्थिक अभावसँग जुधिरहेका बेला छोरीको भविष्यबारे मनमा बोकेको चिन्ता केही हलुका भएको क्षण पनि थियो।
अभावबाट अवसरतर्फको यात्रा
डा. शर्माले सीमाना र उनका बुबालाई प्रत्यक्ष भेटेरै काठमाडौंमा आईटी तथा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) विषयमा स्नातक तहको अध्ययन गर्ने व्यवस्था मिलाउने बताए। उनका अनुसार सीमानाका लागि टेक्सास कलेजमा अध्ययनको अवसर जुटाइनेछ।
‘सीमाना, हामी तपाईंलाई काठमाडौं लिएर जाँदैछौँ। टेक्सास कलेजमा आईटी पढ्नुहुन्छ। त्यहाँका प्रिन्सिपल भेषराज पोख्रेल मेरा गाउँले साथी पनि हुनुहुन्छ। तपाईंले आईटी र एआईमा स्नातक गर्नुहुन्छ,’ शर्माले उनलाई हौसला दिँदै भने।
आफूले कल्पना गरेको पढाइको बाटो यसरी खुल्ला भन्ने सीमाना सायद सोचिरहेकी थिइनन्। अवसरको खबर सुनेपछि उनको अनुहारमा खुसी छायो।
‘एकदमै खुसी र रमाइलो लागिरहेको छ, धेरै धेरै धन्यवाद,’ उनले भनिन्।
एउटा युवतीका लागि यो खुसी कलेज भर्ना हुने अवसरमा मात्र सीमित छैन। आफ्नो रुचिको विषय पढ्ने, सीप हासिल गर्ने, रोजगारी पाउने र आफ्नै खुट्टामा उभिने सम्भावनासँग पनि जोडिएको छ।
छात्रवृत्तिसँगै रोजगारीको आधार
डा. शर्माले सीमानाको अध्ययनलाई निरन्तरता दिन आर्थिक सहयोगको व्यवस्थासमेत मिलाउने बताएका छन्। उनका अनुसार चार वर्षको अध्ययनमा करिब १० लाख २० हजार रुपैयाँ खर्च लाग्नेछ। त्यसमध्ये सात लाख रुपैयाँ कलेजले बेहोर्ने र बाँकी तीन लाख २० हजार रुपैयाँ आफूहरूले व्यवस्था मिलाउने उनले बताए।
त्यतिमात्र होइन, सीमानालाई पढाइसँगै काम गर्ने अवसर उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता पनि उनले जनाएका छन्। काठमाडौं मेडिकल कलेजमा रोजगारीको व्यवस्था मिलाउने जिम्मेवारी लिँदै शर्माले अध्ययन र कामलाई सँगसँगै अघि बढाउन उनलाई प्रेरित गरे।
‘चार वर्षमा तपाईं आईटीको विशेषज्ञ बन्नुहुन्छ। अब जागिर खाँदै पढ्ने है त,’ उनले भने, ‘आईटी पढ्ने र स्नातकोत्तर गर्ने अनि आफूजस्तै आर्थिक कठिनाइमा रहेका बालबालिकाको भविष्य उज्यालो बनाउने।’
उनका यी शब्दमा सीमानालाई आफ्नो भविष्य निर्माण गर्न दिएको प्रेरणा मात्रै छैन, आफू सक्षम भएपछि अरूको जीवनमा पनि उज्यालो छर्न सक्ने बन्नुपर्छ भन्ने सन्देशसमेत छ।
किनकि सहयोगको वास्तविक अर्थ कसैलाई एउटा कठिनाइबाट पार लगाउनुमा मात्रै सीमित हुँदैन। उसलाई भविष्यमा आफ्नै बलमा अघि बढ्न सक्ने बनाउनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
एउटी छोरीको सपना, एउटा बाबुको राहत
मिर्गौला प्रत्यारोपणपछि आफ्नै उपचार र परिवारको जिम्मेवारी सम्हालिरहेका रामकृष्णका लागि छोरीको पढाइ र रोजगारीको व्यवस्था हुने खबर ठूलो राहत बनेको छ। छोरीलाई पढाउने चाहना हुँदाहुँदै आर्थिक अवस्थाका कारण असहाय महसुस गर्नुपर्ने बाध्यताबाट उनी केही आशावादी बनेका छन्।
बाबुको सपना छोरीलाई पढाएर सक्षम बनाउने थियो। छोरीको चाहना आफ्नो रुचिको विषय पढेर भविष्य निर्माण गर्ने थियो। तर, ती दुवै चाहनाबीच आर्थिक अभावको पर्खाल थियो। अब छात्रवृत्ति, अध्ययन र रोजगारीको अवसरले त्यो पर्खाल पार गर्ने बाटो देखाएको छ।
सीमानाको जीवनमा यो अवसर कति ठूलो उपलब्धिमा बदलिन्छ भन्ने कुरा आगामी दिनले देखाउनेछ। चार वर्षको अध्ययन, नयाँ परिवेश, प्राविधिक ज्ञान र व्यावसायिक जीवनको सुरुआत उनका लागि चुनौतीरहित भने हुनेछैन। तर, सपना पूरा गर्ने अवसर पाउनु नै संघर्षको यात्रामा महत्त्वपूर्ण सुरुआत हो।
अब सीमानाले आफ्नो मिहिनेत, अनुशासन र लगनशीलतामार्फत यो अवसरलाई उपलब्धिमा बदल्नुपर्नेछ। उनको सफलता व्यक्तिगत जीवनको उपलब्धि मात्रै नबनोस्, आफूजस्तै आर्थिक कठिनाइमा रहेका अरू बालबालिकाका लागि पनि प्रेरणा बनोस् भन्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।
शिक्षामा सहयोगको अर्को उदाहरण
स्वास्थ्य र शिक्षालाई सामाजिक सेवासँग जोड्दै आएका डा. शर्मा आफ्नो स्वामित्वमा रहेका काठमाडौं मेडिकल कलेज र नोबेल मेडिकल कलेजमार्फत असहाय, आदिवासी, विपन्न तथा दलित परिवारका एक हजारभन्दा बढी विद्यार्थीलाई छात्रवृत्तिमा अध्ययन गराएर चिकित्सक तथा स्वास्थ्य प्राविधिक बन्न सहयोग गरेको बताइएको छ।
सीमान्तकृत सन्थाल समुदायका दिनेश हास्दा र दलित समुदायका ओमप्रकाश विश्वकर्मा पनि उनको सहयोगमा अध्ययन गरेर चिकित्सक बनेका उदाहरण हुन्।
सीमानालाई आईटी तथा एआई अध्ययनको अवसर उपलब्ध गराउने पहल पनि आर्थिक अभावका कारण शिक्षाबाट वञ्चित हुन सक्ने युवालाई सम्भावनाको ढोका खोल्ने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ। चिकित्सा शिक्षामा छात्रवृत्ति उपलब्ध गराउँदै आएको भनिएको उनको सहयोग अब प्रविधि शिक्षातर्फसमेत जोडिन खोजेको छ।
आजको समयमा सूचना प्रविधि र कृत्रिम बुद्धिमत्ताको ज्ञानले रोजगारी, उद्यमशीलता र नयाँ अवसरका ढोका खोल्न सक्छ। यस्तो विषय अध्ययन गर्ने अवसर आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारका युवाका लागि झनै अर्थपूर्ण हुन्छ।
तर, एउटा कुरा महत्त्वपूर्ण छ—सीमानाको भविष्य केवल कसैले उपलब्ध गराएको छात्रवृत्ति वा रोजगारीको अवसरले मात्र निर्धारण गर्नेछैन। त्यसलाई सार्थक बनाउने उनको आफ्नै संघर्ष, अध्ययनप्रतिको लगाव र निरन्तर प्रयास पनि हो।
सहयोगको उज्यालो अरूको जीवनसम्म पुग्न सकोस्
सीमानाको कथा एउटा विपन्न परिवारकी छोरीले शिक्षा पाउने अवसरको कथा हो। यो आफ्ना सन्तानलाई सक्षम बनाउने सपना बोकेका अभिभावकको विवशता र त्यही विवशताबीच जन्मिएको आशाको कथा पनि हो।
रामकृष्णले छोरीलाई पढाउन चाहेका थिए, तर आर्थिक अवस्थाले साथ दिएको थिएन। सीमाना पढ्न चाहन्थिन्, तर सपना पूरा गर्ने बाटो सहज थिएन। यस्तो अवस्थामा प्राप्त भएको सहयोगले उनीहरूलाई नयाँ सम्भावनातर्फ अघि बढ्ने आधार दिएको छ।
समाजमा यस्ता धेरै सीमाना छन्, जसको प्रतिभा आर्थिक अभावका कारण अवसरको प्रतीक्षामा छ। यस्ता युवालाई समयमै शिक्षा, सीप र रोजगारीको अवसर उपलब्ध गराउन सकिए उनीहरूको जीवन मात्रै होइन, परिवार र समाजको भविष्यसमेत बदलिन सक्छ।
डा. शर्माको यो पहलले एउटा प्रश्न पनि सम्झाउँछ—समाजमा आर्थिक रूपमा कमजोर बालबालिकाले सपना देख्न र त्यसलाई पूरा गर्न आवश्यक अवसर कसरी पाउन सक्छन्?
सीमानाका लागि काठमाडौंमा आईटी र एआई पढ्ने बाटो खुलेको छ। अब उनको लक्ष्य ज्ञान र सीप हासिल गरेर आत्मनिर्भर बन्नु हो। भविष्यमा उनले पनि आफूजस्तै अभावमा रहेका बालबालिकालाई सहयोग गर्न सकिन् भने आज प्राप्त गरेको सहयोगको उज्यालो अर्को पुस्तासम्म पुग्नेछ।
